خرید بک لینک

1 بی 1 و بی 1 با 1 1 1

 

شاعر، پژوهشگر، و منتقد ادبی، اجتماعی

 

(1 1 1 !)

 

«قسمت اول» 

1 1، شنبه 23 مرداد ماه 1400، شماره هفتصد و نود و یک

اشاره:

اغلب فرهیختگان و اهالی قلم و فرهنگ در استان سمنان، با نام و آثار استاد جعفر سیّد آشنایی دارند. نویسنده و منتقد برجسته ادبی و فرهنگی که گاهی برخی از نقدهای تند و تیز او دیگران را می رنجاند. نگارنده این سطور برخی از اشعار و یادداشت های او را در 1 گویا در سال 1358 که توسط مرحوم استاد خسرو عندلیب سمنانی منتشر می شد، دیده بود؛ نام او را می شناخت. پس از آن هرازگاهی در برخی محافل ادبی و فرهنگی، با قلم و آثار ادبی او آشنا شده بود. از همان روزها صراحت در گفتار و بی پرده سخن گفتن وی، شخصیت او را نسبت به دیگران متمایز می کرد. حضور پررنگ وی در کنگره فروغی بسطامی در سال 1374 و آن برخورد بد برخی از مدعیان فرهنگ و کتاب با استاد سیّد و آرامش او در این مواجهه و آن دفاع زیبایش از خویش و نیز شرکت ایشان در کنگره اخلاقیات کارگزاران نظام در سال 1375 و همچنین فعالیت ارزنده وی در برگزاری کنگره تعزیه در آن سالها، توجه این نگارنده و خادم فرهنگ را به او بیشتر جلب کرد. مصاحبه استاد سیّد با استاد تمیجانی در مجله رشد معلم آن روزها حاکی از دغدغه دائمی اوست و هنوز هم همان دغدغه های دیروز را دارد. استاد جعفر سیّد با چاپ و انتشار بیش از 15 عنوان کتاب و بیش از دهها مقاله، گزارش و گفتگو در مطبوعات را در کارنامه وزین خویش دارد.

سرویس فرهنگ و اندیشه بیان مردم ضمن سپاسگزاری از استاد جعفر سیّد، اعلام می دارد انعکاس نظر مصاحبه شوندگان لزوماً به معنی قبول یا رد همه اظهاراتشان نیست. اما چاپ اینگونه مصاحبه ها را در جهت توسعه به رشد فرهنگ الزامی می داند.

امید که با چاپ نظرات و دیدگاههای فرهیختگان صاحب نظر فرهنگی، زمینه را برای رشد و توسعه فرهنگی استان سمنان فراهم کرده باشیم.

سرویس فرهنگ و اندیشه

 

جناب آقای جعفر سیّد خوشحالیم از مصاحبت با شما، لطفاً ابتدا برای آشنایی خوانندگان مختصری از بیوگرافی مشتمل بر محل تولد، تحصیلات و حتی الامکان استادان خویش بفرمایید.

به نام خداوند لوح و قلم/ حقبقت نگار وجود و عدم ،

سلام و عرض ادب دارم محضر شریف شما و خوانندگان فهیم و حق شناس استان، پیش از هر صحبتی با ظنز تشکر می کنم که یادی کردید از این «آشنای غریب انگار»، در شهر خود و شناخته شده درخارج از استان، به قول حضرت صائب تبریزی:

نعل ما چون لاله در آتش بود جای دگر

بر جگر داغ غریبی در وطن داریم ما

هرچند از شناسنامه و کارنامه خودگفتن زیبا و پسندیده نیست اما با آنکه دوستداران ادب و اهالی فرهنگ و هنر استان، شرح حال و سوابق اجرایی و قلمی ام را کم و بیش می دانند، چون امر فرمودید به اجمال این پرسش شما را پاسخ می دهم. در سال 1336 در روستای اصیل و تاریخی اعلای سمنان به دنیا آمدم، اما یک ساله بودم که به تهران رفتیم و کودکی و نوجوانی ام دور از دیار زادگاهم گذرانده ام و از دوره دبیرستان به سمنان برگشتیم و در خیابان صاحب الامر(عج) معروف به «سنگر» اقامت کردیم. پیش از انقلاب و از دوره دبیرستان جسارت کرده ام و از همان آغاز با طنز و نقد دست به قلم برده و با مخاطراتی هم مواجه شده ام.

از ابتدای پیروزی انقلاب به حرفه ی معلمی پرداختم، بهتر بود دیگران از تجربیات قلمی و هنری ام می گفتند، اگر از نگاهشان موثر بوده، اما مجبورم بی تفاخر بگویم در کنار فعالیت های ادبی به دلیل اجراهای موفقی که در هنر نمایش در سطح استان و کشور داشتم، سبب شد به عنوان کارشناس امور هنری اداره کل آموزش و پرورش استان منصوب شوم و چندسال توفیق خدمت داشته باشم. نوع طرح ها و فعالیتم به گونه ای بود که از سال هفتاد و یک به بعد به حوزه وزراتی دعوت شدم و در بهت و ناباوری برخی ناسازگاران اداری و تنگ نظران استان، با سه نامه مدیرکل فرهنگی و هنری کشور و معاون هنری و معاون پرورشی مرکز، سه روزه انتقالم به وزارت صورت گرفت. در حالیکه معاون ادارکل استان برای سرپوش گذاشتن روی خطاهای کار خود و برای تحقیرم با وجود داشتن دهها تقدیر کشوری ابلاغ انتقال و تدریس در مدرسه راهنمایی شهرک گلستان برایم صادر کرده بودند. البته حرفه معلمی هرجا باشد ارزشمند است. اما علیرغم میل معاون پرورشی وقت سمنان طبعاً حیطه فعالیتم از استان به کشور توسعه یافت و الحمدلله طرح های مهمتر ادبی و هنری را با امکانات بیشتر در کشور به اجرا درآوردم.

با آنکه به دلیل فشردگی کارهای اجرایی مجالی برای ادامه تحصیل نبود اما با سهمیه اداری در کارشناسی ارشد مدیریت دانشگاه تهران ثبت نام کردم و استادان آن رشته چهره های سرشناسی مثل احمد مسجدجامعی و زهرا رهنورد بودند، اما به دلیل اینکه خانواده ام آن هنگام هنوز در سمنان بودند و هفته ای دوبار در رفت و آمد بودم و همچنین به دلیل اینکه رشته مدیریت، علاقه اصلی من نبود، با آنکه تمام کتاب های معرفی شده را گرفته بودم، اما به ادامه تحصیل نپرداختم و می دانستم اگر ادامه دهم، از آنجا که طرح های اجرایی ام را آقای مسجدجامعی معاون پژوهشی وقت وزارت ارشاد دیده بود و در سفرهای شیراز و ... با هم بودیم احتمال حضور در کارهای اجرایی بالاتر هم برایم فراهم می شد. اما فرصت طلبی در ذاتم نبود. از ارشاد، مجوز موسسه فرهنگی و هنری و از آموزش و پرورش مجوز مدرسه غیر انتفاعی هم گرفتم اما آدم تجارت پیشه نبودم و هرگز آنرا فعال نکردم و حتی اجاره هم ندادم اما از سال 1377 برای کار انتشارات که مورد علاقه ام بود، مجوز گرفتم و تا امروز با عشق و اعتقاد به آن پرداخته ام. پس از سی سال خدمت فرهنگی در سال 1386 بازنشسته شدم و اکنون بیش از 23 سال است که انتشارات را ادامه می دهم. 

اما بشنوید با گذشت 12 سال از بازنشستگی و با آنکه دیگر مدرک و عنوان برایم نقشی ندارد و بحمدالله در حد خود به آنچه می خواسته ام رسیده ام، از مطالعات و تلاشم برای فرهنگ راضی ام اما به اصرار فرزند بزرگترم حامد که اکنون رساله دکتری ادبیات را در تهران به انجام می رساند، از دوره ارشد، مرتب هربار به من می گفت: «بابا باید تو در این کلاس ها می بودی، جای تو در این مباحث خالی است» دو سال پیش به زور نامم را در کنکور نوشت و استادان پیشین من که استاد پسرم نیز بودند، برای شرکت در کنکور تأکید کردند و بدون استفاده از سهمیه در کارشناسی ارشد روزانه دانشگاه دولتی سمنان با رتبه 190 در رشته ادبیات پذیرفته شدم و اکنون ترم سوم ارشد را می گذرانم. اما پسر دومم پوریا حقوق خوانده و با آنکه در قضاوت پذیرفته شد، اما وکالت را انتخاب کرد و اکنون بیش از پنج سال است که وکیل بسیار فعال و موفقی است و باز خدا را شکر دختر تیزهوشم به تازگی کارشناسی ارشد مدیریت مالی را به پایان رسانده است.

رمز موفقیت ادبی و اجرایی و حرفه خود تألیف و و نشر در چه چیزی می دانید؟

همیشه نوشته هایم یا هنری اگر داشته ام معرفم برای پیشرفت کارهایم بودند. از دهه پنچاه اهل مطالعه و نوشتن بودم، از سال 1358 در سمنان از مدیران اداره فرهنگ آقایان رشیدی و ابوالمعالی ابلاغ برای داوری مقاله و خاطرات استان دارم و هیچگاه بر خلاف رسم معمول که حزب یا جریان و گروهی افراد را به کاری می گمارند، به کاری انتصاب نیافته ام البته منعی ندارد اگر یک اهل ادبیات، فعالیت سیاسی هم داشته باشد. چون ادبیات در تمام رشته ها از جمله تاریخ، هنر، روانشناسی، عرفان و سیاست حضور دارد. یعنی ورود ادبیات به سیاست اشکالی ندارد ولی به اعتقادم سیاست اگر وارد ادبیات بشود، مضحک خواهد بود. بیان مصادیقش در حوصله این گفت و گو نیست.

ببینید این مطالبی را که می گویم بی هیچ غرضی است، نظام و کشورم را دوست دارم و انتقاد را هم لازم و بلکه واجب می دانم. من سیاسی نیستم، بچه هم نیستم، سرخک و آبله مرغان و اوریونم را درآورده ام، اکنون در سراشیبی عمرم آردم را بیخته و الکم را آویخته ام، آنچه را می گویم به تجربه شخصی و از سر دلسوزی است.

چه کسی بیشترین تأثیر را بر آثار و اندیشه های شما داشته است؟ چه استادان شما و چه آثاری که مطالعه کرده اید، یعنی خط سیر فکری شما متأثر از اندیشه و آرای چه کسی است؟

در زندگی و نگرش همه انسان ها عوامل مختلفی نقش دارد، برای اهالی قلم و هنر هم این نقش تعیین کننده است. گفتار و رفتار پدر مادر، معلمان خردمند و کتاب هایی که مطالعه می شوند و کسانی که در مسیر زندگی انسان قرار می گیرند، موثرند، اما من فکر می کنم علاوه بر اینها حمایت و هدایت دست الهی هم لازم است. لااقل من بارها و بارها خدا را با چشم دل دیده ام وقتی که اغلب حسودان که در حد رقیب هم نبودند، و علیه من به طرق مختلف به مخالفت پرداختند، چگونه مغلوب و خاموش ماندند به قول حافظ:

تو با خدای خود انداز کار و دل خوش دار

که رحم اگر نکند مدعی خدا بکند.

اما اینکه پرسش شد چه آثاری مطالعه کرده ام و چه استادانی داشتهام، همه این موارد را یکی از دوستان ارجمندم آقای دکتر جواد صمدی پور در گفت و گو با من به طور مفصل نگاشته و از صفحات 193 تا 199 مجموعه اشعار سمنانی ام به نام «ایزی و آرو، هرن و پرن» آورده ام و در اینجا نقل نمی کنم. فقط کوتاه بگویم، پس از دوره کارشناسی روابطم استادانم با من قوی تر باقی ماند و گفتند: ما دیگر با هم دوست و رفیق شدیم و حتی از رفاقت بالاتر، برادریم استاد عالیقدر ادبیات دکتر کامل احمدنژاد بی منّت به بنده گفتند: «هرجای ایران برنامه داشته باشی، شرکت می کنم» و در آیین نقد و بررسی غزل هایم کتاب (لحن عشق) که با رونمایی دیگر کتابم (قناعت و مناعت) همراه بود، به سمنان آمد و گفت: همین که به خاطر تو می آیم به معنای تأیید کار توست. همچنین دکتر محمدرضا سنگری داور چهل سال ادبیات انقلاب اسلامی که دوستی سی ساله با وی دارم و همکار ستادی و عضو کانون مرکزی شاعران و نویسندگان است، با یک تماس بنده برای آیین نقد و بررسی کتاب (قناعت و مناعت) به سمنان آمد. نه اینکه مدیران اداره کل کتابخانه ها اینان را بشناسند، بلکه وقتی می آمدند، شخصیت آنان برایشان تازگی داشت و با شناخت اعتبارشان شگفت زده می شدند و تصمیم به دعوت مجدد می گرفتند.

اما اینکه پرسش شد خط فکری شما متأثر از اندیشه چه کسی است؟، من در زندگی از هیچ شخص یا گروهی به طور مطلق تأثیر نپذیرفته ام، در یک مثال فرضاً از من بپرسند: پرسپولیسی هستی یا استقلالی؟ می گویم بعضی از بازیکنان و مربیان هردو تیم را قبول دارم و بعضی را نه، مثلاً از پرسپولیس علی دایی، کریم باقری، سیدجلال حسینی، مهدوی کیا و علی کریمی را قبول دارم اما حمید درخشان و بعضی ها را نه، از استقلالی ها مرحوم ناصر حجازی، منصوریان، آرش برهانی و خسرو حیدری و فرهاد مجیدی را قبول دارم و قلعه نوعی و برخی دیگر را نه.

از این مثال بگذریم پیش از انقلاب کتابی با مضمون اجتماعی از انتشارات بعثت خریدم که عنوانش فقط مجموعه مقالات بود و نویسنده هر مقاله فرق می کرد، نخستین مقاله اش از «طه حجازی» با موضوع اهمیت قلم بود. جز آن مقاله دیگر اثری از او ندیده ام و ایشان را نمی شناسم. چند جمله از آن در خاطرم مانده که خیلی بر من تأثیر داشت. اتفاقاً یکی دو ماه در جستجوی کتاب دیگری از کتاب های گذشته بودم، این کتاب را دیدم و خاطراتم زنده شد، الان دوباره جستجو کردم تا عین جملات آن را با نشانی دقیق ص بگویم، متأسفانه نیافتم اما نقل به مضمون چنین است: «زنهار قلم را وسیله نان نسازی، زنهار قلم را اسباب نام قرار ندهی، زنهار قلم را سپر جان نکنی، بلکه نام و نان و جان خود را در خدمت و استخدام قلم بگذاری»

به نظر شما فرهنگ استان سمنان از چه ضعف هایی رنج می برد و دارای چه نقاط قوتی است؟

برخی فعالان اجتماعی به گمانشان موضوع «فرهنگ» فقط کتاب و نشریات یا تئاتر و سینما و خط و نقاشی است، نه آقای تصمیم گیر دولت یا نماینده مجلس!  فرهنگ، واژه ای با مفاهیم و معانی بسیط و مضامین گسترده ای است؛ از رفتار عمومی جامعه و صنوف و مشاغل مختلف گرفته تا اخلاق و عملکرد مجریان و اهالی سیاست، و روابط مردم و نوع زندگی آنان در شکل گیری فرهنگ عمومی هرجامعه نقش دارد. به ویژه شرایط اقلیمی و بومی و ادبیات شفاهی منطقه در گفتار و تعامل مردم با یکدیگر یا مواجهه با مردم دیگر شهرها سهم به سزایی دارد.

فرهنگ عمومی استان سمنان با توجه به خاستگاه عارفان و عالمان بزرگ، ریشه عمیقی دارد به ویژه تا زمانی که اصالت های ما با حضور مهاجران بسیار دست نخورده مانده بود، عمیق و همراه با صداقت و قناعت و صبر و حیا توام بوده و هست. البته در کنار فرهنگ اصیل به دلیل سختی معیشت و کوچک بودن جامعه، تنگ نظری هم داشته ایم. امروز آن تنگ نظری ها با حضور مهاجران و نیز تأثیر کاربرد فضای مجازی کمتر شده اما در قبالش اصالت خود را از دست داده ایم. همچنان که میوه های ما دیگر مثل میوه های سابق نیست و ماست و پنیر و آروشه ما فرآوری شده و نامرغوب است.. حتی با بازسازی بافت قدیمی شهر، فرهنگ گذشته حفظ نمی شود. شما می بینید محل غذاخوری با پشتی و جاجیم و شکل ظاهر عوض شده اما موسیقی پاپ فراتر از فرهنگ اصیل گذاشته اند. حفظ فرهنگ به نمایش لباس و حوض و گلدان نیست و افکار باید اصلاح شود که کاری یک شبه و یک ساله نیست و انسان ها مثل درختان باید با باغبانی پرورش یابند، اگر دیگران بگذارند و شاخ و برگ اندیشه را نشکنند و ثمر نداده آنرا در غارت خود نسوزانند.

وضعیت نشر کتاب و آثار فرهنگی استان را چگونه ارزیابی می کنید؟

این پرسش شما داغ مرا تازه کرد. اکنون وضعیت نشر در همه جای کشور خراب است. اما صریح می گویم در استان ما خراب تر! اکنون رسانه های مجازی حرف اول را می زنند. همه اخبار و وقایع زودتر از صدا و سیما و روزنامه ها زودتر و بیشتر در رسانه ها منتشر می شود. البته آفاتی هم دارد و سایه مغرضان پشت برخی موارد انتشار یافته را می توان دید. پس کتاب نقشش بسیار کم شده است

 با آنکه بعضی از فرهنگسراها و کتابخانه های تهران پیشنهاد می دادند که آیین نقد و بررسی کتابم را در مرکز آنان برگزار کنم و همراه با بُرد تبلیغی و خرید کتاب هم بود اما تعمدی داشتم برای فرهنگ سازیِ موضوع نقد در سمنان برگزار کنم. چون اصالتاً سمنانی هستم و دوست داشتم این حرکت فرهنگی در شهرمان قوی تر برگزار شود. بحمدالله دوستان اداره کل کتابخانه ها همکاری خوبی داشتند و آیین رونمایی و نقد چند کتابم در سالن های نهاد کتابخانه های سمنان برگزار شد و استادان مدعو را خودم دعوت می کردم، حتی مراسم مهجور شب شعر را در دل نقد و بررسی کتابم برگزار کردم اما با آنکه برای رونمایی کتاب دو جلدی ام به نام «مادرانه ها» موافقت کرده بودند و دو میهمان گرانقدر هم از تهران آورده بودم و در هتل گردشگری اقامت دادم و کلی هدایا برای شرکت کنندگان تدارک دیده بودم اما یک ربع مانده بود به شروع برنامه و در حال رفتن به سالن بودیم که اجنه های حسود کارشان را کرده بودند و خبر دادند از تهران گزارش داده اند ما مجوز ندادیم و لغو شود. چرا(؟؟ ...) هیچکس نمی داند(!!) موضوع کتاب، «مادر» بود زمان برگزاری، میلاد حضرت فاطمه (س) اما نهاد کتابخانه های تهران تحت دسیسه دیگران برهم زده است. البته آقای مختارپور دبیرکل نهاد و خانم دکتر بروجردی ریاست کتابخانه مرکزی، انسان های شریفی هستند، اما بعضی عواملشان به درد قصابی و میدان تره بار می خورند که در کار کتاب گماشته شده اند و با مراجعه به انبار کتابشان می توانید نوع کارشان را بفهمید. از آنجا که دست خدا بالاتر است، خیلی زود در تقاص الهی، رسوا شدند. آنان در اقدامی شتابزده برای معرفی چهل صاحب قلم برتر کشور که به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی صورت گرفته بود، یک خانم نویسنده مسئله دار کتاب نوجوانان را (که نامش را نگویم) غفلتاً و بی شناخت کافی جزء چهل نفر نویسنده برتر انقلاب اسلامی معرفی کردند. در حالیکه جلای وطن کرده و در کانادا اقامت گرفته بود. اگر این مصداق آیه وَمَكَرُواْ وَمَكَرَ اللّهُ وَاللّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِين  نیست، پس چیست؟

به اداره کل ارشاد هم با آنکه رسماً با نامه وزارت اعلام کردم شعبه ای از نشرم را در سمنان دارم و خود سمنانی ام و موضوع بعضی از کتاب هایم نیز سمنان است اما موقع خرید کتاب، هرچندگاه می گویند: «شما ناشر سمنان نیستید» و در خرید اندک تعداد کتاب مشکل تراشی می کردند اما برای گزارش میزان آثار انتشار یافته استان، آمار کتاب هایم را می پرسند. از جمله شرایط خرید کتاب این بود که یا ناشر، یا پدیدآور و یا موضوع مربوط به استان باشد. فیلم نامه ای با مضمون دفاع مقدس و ورود آزادگان به نام «موج انفجار» را بازآفرینی کرده ام که محل وقوع داستانش سمنان است، خودم نیز اصالتاً سمنانی بودم اما تعجب آور اینجاست که کمیته خرید بی آنکه کتاب را بخوانند، غیرمرتبط با استان تشخیص داده و رد کرده بودند و مجبور شدم از مجرای دیگری اعتراض کنم و نهایتاً 50 جلد بخرند. نمونه تنگ نظری هایی که می گفتم از این مصادیق است که عرض کردم.

برخی از نقل قول ها در آثارتان بیانگر این است که شما با هنرمندان برجسته کشور و برخی استادان بزرگ و اصحاب مطرح فرهنگ، دوستی، همکاری و حشر و نشر داشتید و دارید، اگر مایلید از خاطرات با آنها بگویید.

خب من به حسب علاقه شخصی و شرکت در کنگره ها و فعالیتم در مجالس ادبی و همچنین تحصیل محضر مدرسان بزرگ و کارهایی که عاشقانه به آن اشتغال یافتم، با شخصیت ها و مشاهیر ادب و هنر و استادان بزرگ، ارتباط بسیار خوبی داشته ام، علاوه بر این در کانون مرکزی شاعران و نویسندگان که موجب شد سفرهایی برای بازدید از استانها داشته باشم و نیز حرفه نشرم که در نمایشگاههای کتاب استان ها  شرکت کرده ام، موجب شد اغلب شاعران و نویسندگان استان ها را بشناسم و با آنان در ارتباط باشم.

از مشاهیر اگر بخواهم نام ببرم به عنوان مثال زنده یاد محمود کیانوش از نویسندگان پیشگام کودک و نوجوان است که در انگلیس اقامت داشت و سال گذشته فوت کرد، هنوز نامه ای را که برایم فرستاده دارم، با اغلب شاعران و هنرمندان بزرگ مراوده و دوستی داشتم، شما ببینید در دوره طلایی فعالیت ارشاد سمنان که چندین کنگره برگزار شد، تمام استادان آنان را بنده دعوت می کردم و اگر ارتباط من نبود، حتی یک نفر از آنان هم به سمنان نمی آمد. مثلاً در کنگره شناخت هنر تعزیه، مفاخری همچون دکتر فرهاد ناطر زاده کرمانی، استاد برجسته هنر نمایش که مدرک ادبیات نمایشی خود را از آمریکا گرفته، دکتر محمدرضا خاکی (با مدرک از فرانسه) دکتر سیدکمال الدین شفیعی (با مدرک از آلمان) دکتر جواد امینی (با مدرک از هندوستان) دکتر سیدمصطفی مختاباد رئیس وقت سیاستگذاری هنرهای نمایشی (با مدرک از آمریکا) و برخی دیگر از شاخص های هنر نمایش همه به سمنان آمدند. اکنون چه کسی قادر است چنین جمع بزرگانی را نه به یکجا فراهم، بلکه تکی به سمنان آورد؟ بعدها که مدیران کل غیربومی آمدند، چون شناخت کاملی از من نداشتند ارتباطشان با بنده کمتر شد و دوستانی هم که در استان مرا می شناختند، بدشان نمی آمد از اینکه از چشم ها دور باشم. راحت بگویم مردم سمنان بیشتر غریب نوازند. یکی از مدیران کل که چند سال در سمنان بود در یک سخنرانی گفت: «مردم اینجا اگر کسی از بین خودشان لیوان آبی برای نوشیدن در دست داشته باشد، آرزو می کنند بیفتد و بشکند!» اما اکنون بعضی با نگرش افراطی با نیت دلسوزی، شعارهای داغ و توخالی ناسیونالیستی تا حد نژادپرستی سر می دهند.

اما هزاران خاطره ناب و شنیدنی از استادان و بزرگان دارم که گمان نمی کنم در عمرم فرصتی پیدا کنم و به آن بپردازم. به چند مورد کوتاه در اینجا اشاره می کنم. زنده یاد دکتر جابر عناصری استاد ادبیات نمایشی دانشگاه تهران و پژوهشگر کم نظیر فرهنگ عامه و مردم شناسی و آیین تعزیه و شاهنامه شناس بود که اتفاقاً در باره عشایر سنگسر هم تحقیقات خوبی را به انجام رسانده است؛ چون درویش مسلک بود، ریش و سبیل انبوهی داشت و در اواخر عمرش با ممنوع الکار شدن، حقوقش هم قطع شد و پس از آن آثارش مجوز چاپ دریافت نکرد و خانه نشین شد. به نظر من در حق وی که خدمات ارزنده ای به فرهنگ داشته جفای بزرگی صورت گرفت  و خود وصیت کرده بود که با گمنامی دفن شود. و خانواده اش خبر مرگ او را پس از مراسم بدون اطلاع تدفینِ این استاد بزرگ، اعلام کردند.

توفیق داشتم چندبار بین سال های 75 تا 1385 برای احوال پرسی و دیدن پایان نامه های بسیار ارزشمند دانشجویانش، به منزلش واقع در خیابان ابوریحان، کوچه عنصری رفتم، اکنون دفتر نشرم در همان کوچه است و مدام خاطرات اندوهبارش برایم زنده می شود. در یکی از دیدارها به من گفت: «دخترم آرمیتا معدلش بالای 19 است اما مدیر دبیرستان نرجس در منطقه 6 که آنطرف خیابان ابوریحان و نردیک منزلشان است، او را ثبت نام نمی کند و میگوید چون شما ضلع جنوبی خیابان انقلاب هستید باید در منطقه 11 بنویسید» در حالیکه دبیرستان های منطقه 11 از منزلشان بسیار دورتر بود و از من که کارم در وزارت بود می خواست برای ثبت نام فرزندش سفارش کنم. کار من در بخش آموزش نبود اما هرچه به مدیر دبیرستان گفتم پدرش استاد و خادم فرهنگ است، ثبت نام کنید، نپذیرفت و علنی می گفت: «اگر وزیر هم بگوید ثبت نام نمی کنم» بدبختی آموزش و پرورش همین جزم اندیشی است. اکنون هم به ناحق همکاران فرهنگی ام طعم حقوق های نابرابر را می چشند.

یک خاطره هم از نادر ابراهیمی داستان نویس بزرگ معاصر برایتان تعریف کنم. با ایشان چندبار تلفنی در باره آثاری که از او خوانده بودم، صحبت می کردم به ویژه نمایش نامه اش به نام «وسعت معنای انتظار» یک بار که به او زنگ زدم، از تماسم پشیمان شدم؛ چون صدایش را با لحن سست و علی الظاهر در حال مستی شنیدم، او با آوای بریده و کلمات جویده همچنان با من صحبت می کرد و من از این قضیه ناراحت بودم و گوش نمی دادم و به این فکر می کردم که چرا نویسنده بزرگ مملکت باید چنین باشد، اما در پایان صحبتش که با دلخوری خداحافظی کردم، شنیدم با همان لحن به خاطر صدایش از من عذرخواهی کرد و گفت: «به تازگی سکته کرده ام و اگر کلامم کُند و نامفهوم بوده ببخشید.» روحش شاد. چقدر به دلیل بدگمانیام از خودم بدم آمد که چرا باید در باره دیگران نادانسته بد قضاوت کنم.

و آخرین خاطره از دکتر فرهاد ناظرزاده کرمانی را برایتان نقل کنم. ایشان نسخه ای از دیوان پدرش (مرحوم دکتر احمد ناظرزاده کرمانی استاد ادبیات دانشگاه تهران) را که پس از فوت پدر چاپ کرده بود (مجلد مذهبی جدا) به من اهدا کرد و گفت این شعرها را پس از مرگ پدر در گونی های انبار و طویله به زحمت پیدا و جمع آوری و چاپ کرده ام. روزی به من گفت:  مادرم به نام فرح انگیز هرمزی پیش از انقلاب نخستین دبیرستان دخترانه را در خیابان خورشید منطقه 12 همراه با کلاس های فوق برنامه قرآنی بنا کرده است اما در زمان شاه به دلیل اینکه نام او «فرح انگیز» با «فرح دیبا» یکی بود، اجازه نامگذاری دبیرستان به نامش را نداده اند. پس از انقلاب این بانوی نیکوکار دو قایق برای دفاع مقدس به جمهوری اسلامی اهدا کرده است، اما برای نامگذاری دبیرستانش باز به دلیل موسوم بودن به «فرح انگیز» و تشابه با فرح شاه اجازه ندادند و از من می خواست که این اجازه را بگیرم که نمی توانستم و نشد و خدا خواست به عنوان نیکوکار گمنام در پیشگاه حق مأجور باشد.

برچسب: نویسنده: هیراد شاکری تاريخ: سه شنبه 6 ارديبهشت 1401 ساعت: 9:17

صفحه بندی