حبّ و بغض چاپ و 1 1 در 1

1 سیّد
به چاپ رساندن کتاب «فرهنگ زندگی قدیم استان سمنان» تألیف آقای محمّد علیان داستان غریبی دارد و برگزاری رونمایی آن، ماجرایی غریبxad تر. صحبت از لجاجت و سماجت و برخورد دوگانه و مغرضانه برخی از متظاهران به کار فرهنگی در سمنان است. این مطالب را نه برای نفع خود که برای پیشگیری از روش xadهای نادرست و خودسرانه کسانی می xadنویسم که از صداقت برخی مسئولان و مدیران اجرایی سوءاستفاده میxad کنند و با ترفندهای به ظاهر فرهنگی امیال و اغراض خود را پیش می برند. در ادبیات و هنر، و بلکه زندگی، یکجانبه گرایی و بی نقد پیش رفتن و کتمان حقیقت به سبب منافع شخصی درست نیست. حتی در عالم سیاست تک گویی و بی نقد عمل کردن مذموم است؛ نه دین می xadپسندد و نه حاکمان ما چنین تصوری دارند. حتی اهالی سیاست برای اینکه بهتر مطرح شوند، گاه یک مخالف صوری هم برای خود میxad تراشند تا با پاسخ به آنان اظهار وجود کنند. چه اینکه در تعزیه هم اگر شمر نباشد، مظلومیت امام حسین (ع) دیده نخواهد شد و نقد لازمه پویایی و رشد و حرکت است.
بنابراین با آنکه اخیراً چاپ و رونمایی کتاب مورد بحث انجام شده است، و در آن آیین سخن گفتهxad ام اما اینک به چند دلیل وظیفه میxad دانم مطالب خودم را جامع xadتر بنویسم:
1- در آن مراسم، وقت و فرصت کافی برای توضیح بیشتر وجود نداشت و مجری ناخواسته و به توصیه مدیر موسسهxad ای (که مسبب اعمال روش xadهای نادرست است)، مباحث غیرمرتبط با رونمایی کتاب را مطرح میxad ساخت. از جمله تبلیغ و توصیه حمایت از چاپ به اصطلاح کتابxad های درسی کارشناسی نشده سمنانی که برای آموزش غیرقانونی در مدارس را مطرح کرده بود و اتفاقاً جزء انتقاداتم از آن رویه و آن موسسه است. در واقع پا بر دوش این کتاب مرجع و پر مخاطب گذاشته و از وقت مباحث رونمایی این کتاب، برای موضوع چاپ کتاب های پر ایراد یک موسسه، از نماینده محترم و فرماندار ارجمند درخواست حمایت نا به حق داشت!!
2- طبیعی است که نماینده محترم و فرماندار گرامی از ساختار و محتوای نامطلوب کتابxadهای سمنانی و چگونگی زد و بند آن موسسه در پشت پرده مطلع نیستند اما قطعاً برای گسترش زبان و فرهنگ و ترویج مطالعه کتابخوانی و شخصیت بخشی مردم این دیار دلسوزند و جناب گلرو که هوش سیاسی داشت، با زیرکی، خود را از این کار نسنجیده بری داشت و توضیحاتی راجع به منع قانونی و نظرات موافق و مخالف زبانxad های بومی در کشور ابراز داشت تا جایی که فرمود: «برخی استادان، زبان محلی را تهدیدی برای زبان ملی فارسی می xadدانند.» ایشان در حین صحبتxad هایم نیز تأکید فرمودند که «من چاپ این را [کتابxad های درسی سمنانی را] نگفتهxad ام.»
3- مخاطبان آن سالن اگرچه قابل توجه بودند اما به هر حال جای ثبت و ضبط علمی نبود تا سندی باشد برای بعدها که خواننده یا دست اندرکار واقع بین و منصف، قضاوت درستی از صحبتxad هایم داشته باشد و در اصلاح نادرستیxad و کاستیxad ها قدم بردارد.
4- طبعاً نقد و تحلیل مکتوب، بدون تعجیل و از سر دقت صورت میxad گیرد و مخاطبان بسیاری را در رسانه ها، مقابل رو خواهد داشت و اهل فن را به داوری خواهد نشاند.
موضوع چاپ کتاب
برای شرح این دردنامه لازم است ابتدا از سابقه و ماجراهای چاپ بعضی از کتاب xadهای ضعیف و سخیف در سمنان سخن بگویم. از دو دهه پیش مدیر یک موسسه که کارمند صدا و سیمای سمنان است، ظاهراً با نیت دلسوزی برای زبان و فرهنگ سمنانی، به اتفاق یک ناشر بومی که او نیز کارمند صدا و سیما بوده با دریافت هزینه گزاف از اشخاص ساده دل و زود باور، دهها کتاب غلط انداز با محتوای عوام فریبانه و پر از اشتباهات ادبی، فرهنگی و هنری به چاپ رسانده است؛ با این تشویق از مولفان که در صدا و سیمای سمنان مطرح و مشهور خواهند شد. بسیاری از این پدیدآوران، انسانxadهای پاکدل و مخلصی بودند، که سرمایه چندانی نداشتهxad اند و دارایی خود را به دلیل هزینه بالای چاپ کتاب از دست دادهxad اند، حتی برخی به دلیل بدهی مجبور شدند خانه خود را بفروشند! عیب کار به همینجا ختم نمی xadشود، چون این کتابxad ها مشتری ندارند، برای اینکه نزد مولفانِ ناراضی، شرمنده نباشند اقدام خود را خدمت بزرگ قلمداد می کنند و با فشار به مدیران کل ادارات و برخی چهره های سرشناس، آنان را به خرید اجباری و تحمیلی مجاب میxad کنند.
بنا به احساس وظیفه در حق فرهنگ و زبان سمنانی، بارها در مناسبات مختلف از این رویه xadهای نادرست، به قصد اصلاح امور، دوستانه انتقاد کردهxad ام اما این صداقت و صراحتم، موجب خشم و غضب آشکار و پنهان کسانی شده که احساس می xadکنند منافع آنان به خطر می xad افتد.
این پیش درآمد را به خاطر داشته باشید تا به چگونگی چاپ این کتاب بپردازم.
سال گذشته آقای علیان یک متن 400 صفحه xadای را به همراه حدود 90 عکسxad قدیمی و بی کیفیت منضم به صفحات یک دفتر برایم فرستاد که اغلپ غیرحرفهxad ای عکسبرداری شده بود و اندازه های گوناگونی داشت، و خواست که متن را اصلاح و به همراه عکسxadها اقدام به چاپ کنم. با دیدن اوضاع محتوای متن و مشکلات ویرایشی و دشواری صفحه آرایی وقتگیر این کتاب و نیز به دلیل حجم دیگر آثاری که در دستم بود، ابتدا سفارش چاپش را نمی xadپذیرفتم، اما از آنجا که موضوع کتابش از علایق من و مربوط به فرهنگ و زندگی قدیم استان بود و خودم نیز در سالیان پیش (در دهه هفتاد) سلسله مقالاتی در روزنامه پیام استان سمنان با عنوان «فرهنگ و ادبیات خطه شرق ایران»، پیرامون زندگی و آداب مردم قدیم نوشته بودم، تصمیم گرفتم این مولف خونگرم و با انگیزه و بی xadادعا را در این کتاب با این موضوع مهم ضمن ترمیم و تدوین و ویرایش و اضافاتی بر آن یاری برسانم و به نحو مطلوب چاپ کنم.
آقای علیان با دل صاف و بی غشی که دارد، همزمان پیش از آنکه کتاب، پردازش شود و شکل و محتوایش به انجام برسد، به قصد یافتن مشتری و مخاطب کتاب از ادارات مرتبط، متن خام کتاب خود را برای بازاریابی به مدیرکل فعلی اداره میراث فرهنگی که پیشنهاد تهیه چنین کتابی داده بودند و چند جای دیگر برده بود و آنان طبعاً متن پردازش نشده، را نپذیرفتند و به نظر من هم متن خام قابل پذیرش نبود! اما بنده آن ناشری نبودم که وقتی کاری را برای چاپ پذیرفتم به پول سفارش دهنده نگاه کنم و نویسنده را در مخمصه بگذارم. کاری را که در دست میxad گیرم تمام و اَتم انجام خواهم داد. پس بی هیچ چشمداشت مالی و هیچ قراردادی به حکم عشقِ به دیار و زادگاهم ماهها و بیش از چهارصد ساعت روی متن و صفحه آرایی و تنظیم عکس xadها و تکمیل کاستیxad ها در بخش معرفی اماکن گردشگری به همراه 68 تصویر جدید اقدام کردم. حتی گرافیست و تایپست برای تایپ و صفحه آرایی و اصلاح متن این کتاب، مواقعی تا ساعت 11 شب در دفتر میxad ماند و شب هنگام، مجبور میxad شدم خودم به منزلشان برسانم.
اقدام برای چاپ کتاب مثل پیمودن راهی برای رسیدن به مقصد است و مثل فرماندهی عملیات، ساز و کار خودش را دارد. چون راننده به آن مقصد و فرمانده به پیروزی میxad اندیشد، امید بر دل او زنده می xadماند و ناهمواری راه را آسان میxad نماید. هرچند ممکن است خدای ناخواسته راننده در مسیر تصادف کند یا فرمانده در عملیات شهید شود. با همین باور به رفتن در این مسیر چه شب هایی با وجود دیروقت شدن ناگزیر در دفتر میxad ماندم و به منزل نمی xadرفتم تا اتلاف وقتِ رفت و آمد را نداشته باشم. و از خدا میxad خواهم این عشق به فرهنگ را عبادتم به حساب آورد.
پس از انجام آماده سازی کتاب، مطابق معمول برای دریافت مجوز از طریق سامانه اینترنتی وزارت ارشاد، فایل کار را با تمام مشخصات کتاب بارگذاری کردم. اما بشنوید از سابقه تفویض اختیار ممیزی و داوری کتاب به بعضی از استانxadها که از دوره رئیس جمهوری احمدی نژاد به ادارات ارشاد استانxadهایی که مایل به انجام بودند، پیشنهاد شد و بعضی از استانxadها از این ابلاغ استقبال کرده بود؛ اما در استان سمنان، روزه شک دار نگرفتند و برای دور ماندن از حرف و حدیث و شاید نوعی جبهه گیری صاحب قلمان و تقابل شهرستان ها، و احتمالاً کمبود نیروی مجرّب، مایل به استفاده از این پیشنهاد نبودند و کماکان بررسی و مجوز کتابxadهای ناشران سمنان در وزارت ارشاد صورت می گرفت و فقط کتاب xadهایی که به زبان سمنانی بودند، به استان ارجاع میxad شد. کتاب سنگین آقای علیان که با مقدمه اینجانب در 680 صفحه تدوین شده بود به زبان سمنانی نبود، خود وزارت ارشاد رأساً می xadتوانست مجوز بدهد اما چون موضوعش درباره استان سمنان بود، احتمالاً به دلیل تراکم کار در تهران، این کتاب به استان احاله شده بود.
پیش از آنکه کتاب علیان برای ممیزی به سمنان برسد، آن هنگام که در حال آماده سازی آن بودم، پالسxad ها و واکنش xadهای منفی و مغرضانه نسبت به این کتاب به گوشم می رسید و بعد که ممیزی کتاب به ارشاد سمنان واگذار شد، غیرمستقیم پیام هایی از برخی دوستان می شنیدم که بررسی کتاب به کسانی سپرده شده که با آثار مولف نظر موافقی ندارند و سابقه انتقاداتم از برخی روش های موجود در سمنان هم مزید بر علت شده بود تا آن ممیزان نسبت به این کتاب کارشکنی کنند و در مواردی در متن که مربوط به ضوابط و وظیفه ممیز نیست، دخالت می کردند و ایرادهای واهی می xadگرفتند.
حال اینکه ممیزان باید دستورالعمل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در باره مجوز کتاب را رعایت کنند و نه با سلیقه خود به عیب جویی کاذب بپردازند. برابر مصوبه تکمیلی ضوابط کتاب در 24 فروردین 1389، تنها کتاب هایی فاقد مجوز خواهند بود که مفاد آن دستورالعمل را رعایت نکنند. از جمله کتابxad هایی که مضمون و محتوایش موارد زیر باشد:
1- تبلیغ و ترویج الحاد و اباحیگری، انکار یا تحریف مبانی و احکام اسلام.
2- توهین به مقدسات دینی.
3- ترویج مذاهب بدعتxad گذار و فرقه های منحرف.
4- ترویج خرافات و مخدوش کردن چهره اسلام.
5- بیان مراودات جنسی، کلمات رکیک و مستهجن.
6- استفاده از جاذبه جنسی و تصاویر برهنه زنان یا مردان به استثناء طرح xadهای علمی در کتابxad های تخصصی.
7- تصاویر رقص، شراب نوشی و مجالس فسق و فجور.
8- برانگیختن جامعه به قیام، اخلال در وحدت ملی.
9- توهین و تمسخر اقوام و اقلیت ها.
10- افشای غیرقانونی اسناد.
... و مواردی از این قبیل.
همانگونه که ملاحظه می xadفرمایید در هیچیک از این بندها نیامده که فی المثل به امور فنی نگارش یا سبک قلم یا نوع گردآوری و کم و یا زیاد بودن مطلب یا فرضاً هنر قالب شعر یا نثر ایراد بگیرند. تعجب اینجاست که در سمنان کتاب xadهای بسیار سخیف، حتی هجویاتِ مضحک و جوک سمنانی با الفاظ لیچار و ناخوشایند مثل مدفوع و ادرار و ...، با نظر اینان به چاپ رسیده و تبلیغ شده است. این ممیزان در برخورد با آن آثار کجا بودند؟! آیا آن اثر ساده دل سمنانی را که مولفش ادعای پیاده کردن عرفان نظری و عملی در آن داشت، ایراد گرفتند؟! بلکه گفتند: «مثل گلستان سعدی است و هر سمنانی باید یک جلد از آنرا در منزل داشته باشد!» علت تبلیغ و فشار برای خرید آن کتاب این بوده که پدیدآور بی گناهش را در تله انداخته بودxadند و ناچار آپارتمان خودش را برای چاپ آن فروخته است. یا همین مدعیان، کتاب xadهایی با رسم الخط های «من درآوردی» را صحه گذاشتند و نمونه هایی پُر غلط را ترویج کردند، اینان با چه نیتی سر در جِیب نا آگاهی خود فرو بردند؟! و با رواج کتاب هایی با محتوای سست، دست در جیب اشخاصی کردند که از کوچه و بازار و یا روستاها وادار به نویسندگی شدند!! اما برای کتاب «فرهنگ و زندگی قدیم استان» که با اینهمه کوشش و زحمت و با وسواس ناشرِ سخت گیر پدید آمده است، سر به مقابله برآورده xadاند!! چون در این کتاب آقای «محمّد علیان» با همت و توشه خود به این مهم پرداخته و شخص «جعفر سیّد» که همیشه منتقد روش xadهای مدعیان بوده و اکنون بی مواجب و منت به خدمت فرهنگ ایستاده است، فرصتی گیر آوردند تا به خیالشان انتقام بگیرند و اینگونه کتاب را مردود کنند!!
آنکس که ز باغ آشنایی است
داند که متاع ما کجایی است
می xadدانم از خود تعریف کردن بد است اما اگر این واقعیت xadها را نگویم، آیا هیچ حق شناسی حاضر است که به نقد و افشا بپردازد؟ و بگوید در داوری کتاب سال، برای کتاب «قناعت و مناعت» که چهار سال برای تألیف آن زحمت کشیده xadام و تحسین بزرگان ادبیات را برانگیخت و آقای دکترمحمدرضا سنگری رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و اسلامی با آن سوابق درخشان که داور آثار ادبی چهل سال پس از انقلاب (به مناسبت چهلمین سال انقلاب) بوده، در آیین نقد و بررسی کتابم، ویژگی های ارزشمند آنرا برشمرد. از بازگویی تعریف استاد سنگری شرم دارم اما ناداوران استان در قضاوت دوسالانه در برخورد مغرضانه با این اثر فاخر اعلام کردند: (هیج کتابی در بخش پژوهش برای مقام اول نداریم و این کتاب رتبه دوم را دارد!!!) اما در بخشxad های دیگر به کتاب های بسیار سادهxad تر رتبه اول دادند!! تا حسادت و کینه خود را به قلمم نشان داده باشند!
همچنان در آیین بزرگداشت حکیم نظامی با آنکه در حق این شاعر نامدار تحقیق به روز در باره حجاب داشتم، و دو خبرگزاری ایرنا و ایبنا با من مصاحبه کردند، مدیر انجمن قلم سمنان علیرغم درخواست و تأکید مدیرکل و معاون ارشاد سمنان، مصرانه نگذاشت نامم برای سخنرانیxad در آن مراسم باشد و تهدید کرد در صورت حضورم، برنامه را برهم خواهد زد، چرا که می xadترسید با سخنانxad بنده در آن همایش، صحبتxad های خودش کمرنگ جلوه کند! و از این قبیل موانع بسیار دیدهxad ام. به قول امام علی (ع) در مواجهه با این خود محوران میxad گویم: «خدا پدرشان را بیامرزد!»
انجمن قلم نه تنها در پی حمایت از نویسندگان راستین نیست بلکه اغلب نقش مخرب کتاب و قلم را دارد و عوامل خود را به تخریب نویسندگان محق و تشویق بی مایگان وا می دارد!!
در کتاب «فرهنگ زندگی قدیم سمنان» حتی به ممیز سفارش میxad کردند که فلانی هم نظر عدم شایسته چاپ داده، و تلویحاً میxad گفتند که «تو هم رد کن» تا اراده آنان بر ردّ کتاب، محکمxadتر بشود و از جمع چندین ممیز فقط یک نفر با در نظرگرفتن وجدان و تعهد قلمی خود، مغرض و تنگ نظر نبود و نظر تأیید داد.
واقعاً مدیرکل و معاون ارشاد سمنان مظلوم واقع می شوند. چون میxad بینند که گاه دستوراتشان نافذ نیست! و اینها مثل باندی بر گُرده ارشاد چنگ انداخته xadاند و ناگزیر با آنان مدارا و مماشات میxad کنند چون می xadبینند اینها سالها با داشتن رسانه و عواملی که گماشته xadاند ریشه دواندهxad اند و ترجیح میxad دهند دوره خود را به مسالمت و کج دار و مریز بگذرانند. اگرچه نمیxad توانند از سنگ اندازی به حسنک وزیر جلوگیری کنند اما گاه غمگنانه و ناگزیر به تماشای چهره حسنک مظلوم میxad نشینند و تماشای پرتاب و سنگ اندازی باند بدگو و همراهان عوامشان بر معاون و مدیرکل ارشاد چه دردآور است!! به ویژه وقتی همراه با سکوت اجباری ناخواسته و مصلحتی شان همراه باشد.
پس از صحبتم با معاون محترم فرهنگی ارشاد سمنان و بیان رسم دیرین مغرضان و مصائبی این بار، درباره این کتاب به وجود آورده xadاند و وبال گردن ارشاد شده است، ایشان فرمودند که: «به منظور تصمیم نهایی، عین ایرادات ممیزان را به وزارت فرستادیم تا آنها نظر بدهند»، لابد ناداوران به این امید بودند که ناشر، پاسخ عدم مجوز را از حوزه وزارت دریافت کند و خود با مخفی شدن در پس پرده، شرم بیان نداشته باشند! اما کارشناسان ستادی با دیدن اشکالات واهی و نسنجیده و خارج از موازین آنان، بی اعتنا از نظر تنگشان کمتر از 24 ساعت مجوز چاپ کتاب را صادر کردند. چون با هیچ مولف و ناشر کتاب، غرض و تسویه حساب ندارند و بررسان سمنان با اطلاع از صدور این مجوز، درس تلخی گرفتند و سرخورده و تنبیه شدند!
روز بعد وقتی به کارشناس کتاب ارشاد سمنان گفتم: «کتاب در دست مانده و مردود شده ممیزان شما پس از ارسال به تهران خیلی زود مجوزش صادر شد»، ایشان با ناراحتی گفت: «شما خوشحالید از اینکه نظر ممیزان سمنان را نادیده گرفتند و مجوز دادند؟» یعنی آنقدر سیاست ندارند که برای سرپوش گذاشتن خطای خود لااقل با سکوت حفظ ظاهر کنند!!
مجوز کتاب، اواخر سال 1401 صادر شده بود و موقع مناسبی برای چاپ نبود، چون اگر کتابی اسفند ماه چاپ شود با آمدن سال جدید می xadگویند، این کتاب مال پارسال است و عمر آن را یک سال گذشته به حساب می آورند و نه یک ماه پیش. و اردیبهشت ماه سال جاری نیز هنگام نمایشگاه بین المللی کتاب بود و قیمت ها رو به تزاید داشت و ما به دنبال زمان مناسبی برای رونمایی بودیم و چون نمیxad خواستیم در سلطه انجمن قلم با آن سوابق سوء آنان باشیم، به آقای علیان گفتم رونمایی کتاب را در شهرداری پیگیری کن و ایشان نیز با شهردار محترم پیشنهاد دادند و عوامل شهرداری نسبت به برگزاری آن استقبال نمودند و همت و دعوت خوب مولف و شهرداری جمع پرشوری را 21 تیر ماه 1402 در سالن شهید بابایی شهرداری مرکز پدید آورد و خوشبختانه جناب گلرو نماینده محترم، آقایان بهرامی فرماندار محترم، طاهریان مدیرکل محترم کتابخانه های استان، همتی نماینده ارجمند پیشین سمنان و استاد خالصی شاعر وارسته سمنان و برخی از اعضای محترم شورای شهر و بسیاری از فرهیختگان و دوستداران ادب و فرهنگ و هنر در مراسم حضور داشتند. و جناب گلرو و آقای بهرامی با سخنان سازنده و دلسوزانه خود در باره ارزش کار فرهنگی و اهمیت فرهنگ و اندیشه به تفصیل سخن گفتند و از زحمات مولف کتاب برای پدید آوردن آن قدردانی کردند.
حاشیه های آیین رونمایی کتاب
در رونمایی کتاب مذکور سرکار خانم ضمیری که انصافاً گوینده خوبی است اجرای برنامه را به عهده داشت، اما از آنجا که با صدا و سیمای سمنان همکاری دارد و آن دو نفری که ذکرشان در چاپ کتابxad های غلط انداز رفت، (یعنی مدیر یک موسسه و آن ناشر) نیز در صدا و سیما مشغولند، این مجریِ خوب، ناخواسته تحت فرمان و سفارش آنان قرار گرفته بود و استقلال بیان خود را از دست می xadداد. کما اینکه در ابتدای این آیین، خطاب به نماینده محترم مجلس و فرماندار محترم نسبت به حمایت کتاب درسی پرغلط سمنانی علاوه بر چاپ پایه اول تا ششم که سال پیش صورت گرفته، خط می xadداد. چون سال گذشته به نام ترویج زبان سمنانی با گرفتن مبالغ بسیار از این و آن و واسطه قرار دادن یک چهره خوشنام برای جمع آوری وجوه، به کار عبث پرداخته بودند و در دندانشان مزه کرده بود، اینک به سفارش آنان درخواست می xadکرد که نماینده محترم و فرماندار گرامی ترتیبی اتخاذ فرمایند که چاپ کتاب های درسی سمنانی برای پایه های ششم به بعد نیز حمایت مالی شوند تا آن موسسه اقدام کند.
اینجانب به عنوان منتقد کتاب و آگاه به قواعد شعر و نثر و رسم الخط زبان سمنانی، و به عنوان کسی که سالxad ها در وزارت آموزش و پرورش در سمت کارشناسی کتاب و فعالیتxad های ادبی کار کرده xadام، به طور قطع و جزم با دلایل زیر، هرگونه چاپ کتاب درسی به زبان سمنانی را برای دانش آموزان بی گناه غیرضرور و بلکه مضر، مخرب و نامناسب می xadدانم:
1- معلمان و مربیانی نداریم که در مراکز آموزشی به زبان و قواعد نگارشی و مفاهیم کنایات، استعارات و تعابیر ترکیبات زبان سمنانی آشنا و مسلط باشند و بخواهند تدریس کنند. حتی در خواندن متن ساده و بدون معنای آن عاجزند و قادر به خواندن آن نخواهند بود.
2- به فرض محال در صورت وجود معلم آشنا به این زبان، اکثر دانش آموزان و خانواده های آنان نیز به طریق اولی، این تکلیف اضافی را برنمیxad تابند. چه اینکه برابر گزارشات رسمی و مستند آموزش و پرورش، دانش آموزان تمام پایه ها در آموختن درس اصلی خود نیز بسیار افت کرده xadاند.
3- مهمxadتر از همه اداره کل آموزش و پرورش سمنان تحت تأثیر این پیشنهاد آنان قرار گرفته و به گمان کمک به زبان سمنانی مورد غفلت واقع شده است، در حالیکه هیچ قانونی وجود ندارد که دانش آموزان را به آموختن دروس غیر نظام آموزشی که گروههای تألیف کتب درسی وزارت، در ساختمان شماره 4 معاونت آموزشی، برای سراسر کشور تعیین کردهxad اند، کسانی را وادار و ملزم به آموختن موارد دیگر کند. حتی در فوق برنامه، چنین حقی ندارند که آموختن درسی را تحمیل کنند و آموزش هیچ درسی مثل زبان انگلیسی و آلمانی یا ریاضی و فیزیک و شیمی و غیره هم اجباری نیست و تحمیل آن به خانواده ها تخلف حساب خواهد شد و پیگرد دارد.
4- تکرار میxad کنم به فرض محال اگر وزارت هم مجوز تدریس داده باشد که نداده، باید پرسید: کتابxadهای تدوین شده در پایه های اول تا ششم که مجله گونه است، با کدام فراخوان برای صاحبنظران پدید آمده است؟؟ و در کدام محافل به این جمع بندی رسیدهxad اند؟؟ در آن مجله گونه ها یادداشتxad های ضعیف برخی اشخاص را دیدم که یک شبه نویسنده یا شاعر شدهxad اند و تهیه کنندگان از پدیدآورانِ آگاه به ادبیات سمنانی که در طیف آن موسسه تجارت مآب نبودند، هیچ اثری را نیاورده xadاند. آنچه را که در آن شش کتاب از نظر گذراندهxad ام اشکالات عدیدهxadای در قواعد و رسم الخط و بعضاً محتوای آن وجود دارد و حتی برای تدریس در خارج از مدارس مناسب نیست. و دانش آموزان چه گناهی دارند که از ذهنیات بلغور شده مدعیانی که خود بی اطلاعند، به زور تلقین به مطالعه شوند؟!
5- چنین برنامه ریزی کورکورانه که با تحریک احساسات ناسیونالیستی و بعضاً ناشی از تفکر نژاد پرستی است، موجب اختلاف بیشتر، بین دیگر شهرهای استان خواهد شد که مستعد و مسبوق به تقابل هستند. دیگر مناطق استان هم با زبان ها و گویش های متنوعی که سخن می گویند، همچون سنگسری، سرخه xadای، افتری، شهمیرزادی و چاشمی و فولاد محله xadای و تا شرق استان، مثل مُجن و منطقه میامی؛ آیا در آنجاها نیز بستری برای آموزش و پرورش باید باشد؟! و چنین سینه چاکان مدعی و موج سوار وجود دارند؟! هرچند که این مدعیان زبان سمنانی بد نمی xadدانند برای آنها نیز دست به کار شوند و کار زار درست کنند. چون هدف اصلی دکانداری و تجارت آنان است. مرحبا به این هنرشان.
6- اینجانب مثل همیشه وظیفه می xadدانم روشنگری کنم. هرچند مورد آماج خشم و قهر آنان قرار گیرم و به عنوان یک سند می xadنویسم، اما انجمن محفلی و خودپرداخته قلم سمنان، در پیشگیری از این موج سواری و خطا و نفوذ اینان در آموزش و پرورش کجای کار است و چه کرده است؟؟
این موارد را گفتم که بدانید همان منفعت طلبان، به مجری دیکته کرده xadاند که: «در آیین رونمایی کتاب آقای علیان، موقعیت خوبی است که به عنوان دلسوزی کذا برای زبان سمنانی به فرماندار و نماینده مجلس بگوییم دستور دهند برای پایه های ششم به بعد هم کتاب درسی سمنانی چاپ کنیم» و می خواهند باز آش شلم شوروایی بپزند!!
مدعیان باید پاسخ دهند که از دستپخت قبلی، جز خودشان چه کسی به نوایی رسید؟؟ و کدام دانش آموز زبان سمنانی را فرا گرفت؟! حتی نوجوانانی که در کلاسxad های کتابخانه مرکزی به زبان سمنانی شعر می خوانند، به گواه کلیپxad های پخش شده موجود، هم مربی و هم نوجوانان مثل ربات و با صرف و نحو غلط حرف می xadزنند. به این دلیل وظیفه دانستم در ابتدای سخنم، قبل از صحبت در باره کتاب مورد رونمایی، ابتدا به توصیه مجری محترم برای چاپ کتاب های درسی سمنانی انتقاد کنم. البته گفتم ایشان مقصر نیست و به او تکلیف میxad کنند. این روشxad های خودسرانه راه به جایی نمیxad برد. همچنانکه با نوشتن محفلی آیین نامه نگارش سمنانی، حرفxad های عجیبی زدند و اِعراب xadهایی ساختند که در قوطی هیچ عطاری در جهان نبود اما در سمنان با چکش کج تراشیدند!! و کتاب دستور زبان سمنانی چاپ شد و یکی دیگرِ از مجریان بی غرض صدا و سیما در برنامه xadای اعلام کرد: «مشکل زبان سمنانی با نوشتن این کتاب حل شد!» و هنوز میxad بینم که واژه «مدرسه» را که از ریشه درس و عربی است در زبان سمنانی به غلط «مردسه» می xadنویسند! و کلمه «مسخره» را «مخسره» می گویند. به گمانشان دلیل میxad آورند که: «از مردم شنیده xadایم (مردسه) می گویند.» خب در فارسی هم مردم عامی خیلی چیزها را غلط می xadگویند آیا نویسنده یا شاعر هم باید غلط بنویسد و به آن رسمیت بدهد؟! گاهی در کلمات به جای حرف (پ) حرف (ف) تلفظ یا نوشته میxad شود، این تنالیته شدن طبیعی است و اشکالی ندارد. اما حق نداریم حروف کلماتی را که ریشه فارسی یا عربی دارند، عقب و جلو ببریم و از این قبیل غلط ها در نگارش سمنانی بسیار رایج است و به عنوان نمونه یادآور شدم و اینها به خیالشان به این اغلاط رسمیت میxad دهند.
آیا با لحاظ شدن دو واحد اختیاری زبان سمنانی در دانشگاه سمنان با گذشت چندین سال یک نفر غیربومی پیدا می xadکنید که زبان سمنانی یاد گرفته باشد؟ ولی عده xadای پابرهنه برای ثبت دو واحد دویدند و موج سواری کردند. دوست دیرینم استاد خالصی عزیز در تهران به بنده فرمودند: «من شما را صاحبنظر میxad دانم و باید شما را هم برای تدوین آیین نامه نگارش سمنانی دعوت می کردند و حالا ما یک چیزی نوشتیم تا دیگران اصلاح کنند.»
در رونمایی کتاب آقای علیان با توجه به فرصت کمی که داشتم برای نماینده محترم و حضار ارجمند در باره کارشکنی های به وجود آمده در باره این کتاب توضیح می xadدادم که مجری گرامی صحبتxad هایم را به کرّات قطع می xadکرد. اکنون اینجا با فراغ بال برای همه دست اندرکاران و دوستداران قلم و ادب و فرهنگ بازتر می نویسم:
در اغلب شهرها اگر ببینند اهل فنی حتی یکبار از شهرشان عبور کرده، سعی دارند او را به خودشان منتسب کنند. «ملک الشعرا بهار» خودش و پدرش اصالتاً کاشانی هستند اما چون در مشهد زندگی کردند، مردم مشهد او را مشهدی میxad دانند. چون می بینند اهل فضل است به او بها میxad دهند. «صائب تبریزی» در اصفهان زندگی کرده و قبرش نیز در اصفهان است اما خودش گفته:
صایب از خاک پاک تبریز است
هست سعدی گر از گِل شیراز
با آنکه در مقبره الشعرای تبریز، برای صائب قبر مجازی گذاشته اند، اما اصفهانیxad ها او را متعلق و افتخار شهر خود میxad دانند و حق هم دارند. چون قدر شاعر توانا را میxad دانند.
یا «مولانا» مدت کمی در ایران بوده، اما کشورهای مختلف افغانستان، ایران، ترکیه و آذربایجان او را شاعر کشور خود می نامند.
امام خمینی (ره) در دیدار با مردم قم فرمود: «من هرجا باشم قمی ام.» البته این جمله ظرافت و ایهامی دارد و قم به معنی قیام و برخاستن است و بنیانگذار انقلاب اسلامی با این جمله ملیح به مبارزه خود علیه ظلم شاه و مستکبران اشاره کرده است.
خود تعریف کردن نباشد در سمنان با اینکه میxad بینند و میxad فهمند که تشخیص و قلمم، علمی است و با شناخت و تجربه ادبی می نویسم، اما به سایه ام تیر میxad زنند و میxad خواهند به هزار دلیل بگویند: «چون در تهران زندگی میxad کنی سمنانی نیستی!» اما همین ها برای آن مرحوم صاحب ذوق سمنانی که شعرهای متوسطی سروده و در آمریکا زندگی میxad کرد، همین که باخبر میxad شدند به سمنان آمده ذوق زده میxad شدند و او را به صدا و سیما می برندند و برایش سفره شعرِ پیش پا افتاده «آب کشک» پهن می xadکردند. این رفتار دوگانه را به که باید گفت؟! اما اگر نقد و سخن جعفر سیّد الماس هم باشد، دندان قروچه میxad روند!! یکی از این عزیزان مخاطب نقدهایم به بنده گفت: «تمام حرف هایت به جاست و همه در دل می xadدانند درست میxad گویی اما اگر میxad خواهی مقبول باشی از ما انتقاد نکن!!» یعنی من هم سیاهی لشکر مطامع آنان بشوم!!
از طرفی در بعضی شهرها رندان و لات ها و کلوهایی بودهxad اند که عرصه را بر بعضی شاعران تنگ میxad کردند. به عنوان مثال چرا حافظ میxad گوید:
آب و هوای فارس عجب سفله پرور است
کو همدمی که خیمه از این خاک برکنم
برای اینکه سرکردگان شهر شیراز پر از ریاکاران و قلاشانِ حیله گر بوده، حمدالله مستوفی در «نزهت القلوب» نوشته: «اگرچه درختان شیراز زیباست ولی در جوی های کوچه های محلات آن شهر، نجاست منازل روان است و بوی گند و تعفن، مشام را می آزارد!» اجازه بدهید با پوزش، این واقعیت را بگویم که اغلب جویxad های سمنان تمیز است، اما ببخشید جویxad های فکری بعضی مدعیان بوی تعفن دارد، لطفاً آنها را با رفتگری فکر و نظافتچی ذهن و دل خود تمیز کنند. ابن بطوطه وقتی به شیراز می xadرود و کاخ ابو اسحاق را می xadبیند میxad گوید: «این کاخ رقیبی برای طاق کسری است.» نه اینکه آنرا ایوان مداین دیگری تعریف کند، بلکه میxad گوید با وجود آن رندان و این مغروران، کاخ فرو می xadریزد.
یا چرا «خاقانی» از شهر خود «شروان» بارها به بدی یاد میxad کند و به عنوان مثال میxad گوید:
مشرب شروان ز نهنگان پر است
آبخور آسان ز خراسان طلب
بیایید مواظب نهنگان فرهنگی و فرصت طلب شهر خود باشیم و آنان را مهار کنیم. یا چرا «اخوان ثالث» اینگونه با قاصدک از غربت خویش در وطن می xadنالد و میxad گوید:
قاصدک در دل من، همه کورند و کرند
دست بردار از این در وطن خویش غریب.
من که زادگاه و موطن خود سمنان را دوست دارم و به احیای درست زبان و فرهنگ آن اهتمام دارم، چرا باید در دیار خود غریب و در شهرها و استان های دیگر آشناتر باشم؟! چرا «سهراب سپهری» آرمان خود را غیر از شهر خود جستجو میxad کند و میxad گوید:
پشت دریاها شهری است
که در آن پنجره ها رو به تجلی باز است
یا زنده یاد استاد شهریار میxad گوید:
تا هستم ای رفیق ندانی که کیستم
روزی سراغ وقت من آیی که نیستم
خود مدعی که نمره انصاف اوست صفر
در امتحان صبر دهد نمره بیستم
گوهر شناس نیست در این شهر شهریار
من در صف خزف چه بگویم که چیستم
این رونمایی با سخنان گلایه آمیز و در عین حال فروتنانه آقای محمّد علیان و پرده برداری از کتاب، توسط نمایندگان محترم و مدیران و مسئولان، پایان یافت. امیدوارم در شهر و استان سمنان با حضور افراد مطلع و دلسوزان واقعی فرهنگ از این ابتلائات فرهنگی در سمنان خارج شویم و به دانش و بالندگی خارج از شعار و دثار برسیم. و خواهیم رسید. ان xadشاءالله
2 مرداد ماه 1402
برچسب:
نویسنده: هیراد شاکری